નવી દિલ્હી: પર્યાવરણ સંરક્ષણના ક્ષેત્રમાં એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય આપતાં સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારના વર્ષ 2021ના તે ઓફિસ મેમોરેન્ડમ (કાર્યાલય સ્મરણપત્ર)ને રદ કરી દીધું છે, જેના હેઠળ પૂર્વ પર્યાવરણીય મંજૂરી વિના શરૂ કરાયેલા પ્રોજેક્ટોને પાછળથી (પોસ્ટ-ફેક્ટો) પર્યાવરણીય મંજૂરી આપવામાં આવતી હતી.
સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કર્યું કે આવી કોઈપણ છૂટછાટ અથવા રાહત માત્ર કાયદેસર (વૈધાનિક) અધિસૂચના દ્વારા જ આપી શકાય. કોઈ વહીવટી આદેશ અથવા ઓફિસ મેમોરેન્ડમના આધારે પર્યાવરણીય કાયદાઓનું ઉલ્લંઘન કરીને શરૂ કરાયેલા પ્રોજેક્ટોને નિયમિત (રેગ્યુલરાઇઝ) કરી શકાય નહીં.
અદાલતે પોતાના આદેશમાં જણાવ્યું કે વર્ષ 2017ની અધિસૂચના તથા 2021ના ઓફિસ મેમોરેન્ડમ હેઠળ હવે કોઈપણ નવી અરજીઓ સ્વીકારવામાં આવશે નહીં. ઉપરાંત, ભવિષ્યમાં પૂર્વ પર્યાવરણીય મંજૂરી વિના શરૂ કરાયેલા પ્રોજેક્ટોને આ વ્યવસ્થાનો લાભ પણ મળશે નહીં.
તેમ છતાં, સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ નિર્ણયનો પ્રભાવ તેવા પ્રોજેક્ટો પર નહીં પડે, જેમને અગાઉથી જ આ વ્યવસ્થા હેઠળ પર્યાવરણીય મંજૂરી આપવામાં આવી ચૂકી છે. આવી તમામ અગાઉની મંજૂરીઓ માન્ય અને અમલમાં રહેશે.
ન્યાયાલયે કેન્દ્ર સરકારને એ પણ નિર્દેશ આપ્યો કે જો ભવિષ્યમાં કોઈ વિશેષ પરિસ્થિતિ અથવા જનહિતમાં પોસ્ટ-ફેક્ટો પર્યાવરણીય મંજૂરીની જરૂરિયાત અનુભવાય, તો તેના માટે પર્યાવરણ (સંરક્ષણ) અધિનિયમ, 1986ની કલમ-3 હેઠળ કાયદેસર અધિસૂચના બહાર પાડવી પડશે.
પર્યાવરણ નિષ્ણાતોના મતે, આ ચુકાદો પર્યાવરણીય નિયમોના કડક પાલનને સુનિશ્ચિત કરશે તેમજ ઉદ્યોગો અને પ્રોજેક્ટ સંચાલકોને પૂર્વ પર્યાવરણીય મંજૂરી મેળવવા માટે વધુ જવાબદાર બનાવશે. સાથે જ, આ નિર્ણય પર્યાવરણ સંરક્ષણ અને ટકાઉ વિકાસના સિદ્ધાંતોને વધુ મજબૂત બનાવવાની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે.
જો કે પાંચ વર્ષના સમયગાળામાં જે પ્રોજેકટોને મંજૂરી આપવાની હતી તે આપી દેવાઈ ગઈ હશે. હવે કઈ બાકી રહ્યું નહિ હોય.
